زیبایی روف گاردن بیشتر با گیاهان، فلاورباکس ها، کف پوش و مبلمان دیده می شود؛ اما یکی از مهم ترین بخش های آن سیستم زهکشی روف گاردن است که معمولا در نگاه اول دیده نمی شود. اگر آب حاصل از بارندگی و آبیاری به درستی تخلیه نشود؛ حتی زیباترین بام سبز نیز می تواند با مشکلاتی مانند آب گرفتگی، پوسیدگی ریشه، بوی نامطبوع، خرابی کف و آسیب به عایق بام مواجه شود. بنابراین طراحی زهکشی روف گاردن باید هم زمان با طراحی آن انجام شود. در ادامه بررسی می کنیم زهکشی روف گاردن چیست، چه نشانه هایی از عملکرد نامناسب آن خبر می دهند و چگونه می توان از تجمع آب روی بام جلوگیری کرد.
زهکشی روف گاردن چیست؟
زهکشی روف گاردن مجموعه ای از لایه ها، تجهیزات و مسیرهایی است که آب اضافی را از خاک، فلاورباکس ها و سطح بام جمع آوری کرده و به سمت خروجی های مناسب هدایت می کند. بارندگی و آبیاری باعث ورود مقدار زیادی آب به فضای سبز می شوند. بخشی از این آب توسط گیاه مصرف می شود و مقداری در بستر کاشت باقی می ماند؛ اما آب اضافه باید از محدوده ریشه خارج شود. اگر این اتفاق نیفتد، خاک اشباع شده و اکسیژن کافی به ریشه نمی رسد.
در یک سیستم اصولی، آب اضافی پس از عبور از بستر کشت وارد لایه زهکش می شود و از آنجا به سمت کف شورها، ناودان یا شبکه تخلیه هدایت خواهد شد. هدف اصلی زهکشی فقط خشک کردن خاک نیست؛ بلکه باید تعادلی میان حفظ رطوبت موردنیاز گیاه و خروج آب اضافه ایجاد شود.
چرا زهکشی در روف گاردن اهمیت بیشتری دارد؟
در یک باغچه معمولی، آب می تواند به لایه های عمیق تر خاک نفوذ کند؛ اما در روف گاردن این امکان وجود ندارد. بستر کاشت روی سقف ساختمان قرار می گیرد و در پایین آن معمولا لایه های عایق و سازه وجود دارند؛ بنابراین آب اضافه مسیر محدودی برای خروج دارد. اگر خروجی ها کوچک، مسدود یا اشتباه جانمایی شده باشند، آب در بستر یا روی سطح بام باقی می ماند.
این مسئله علاوه بر آسیب به گیاهان، وزن روف گاردن را نیز افزایش می دهد. خاک مرطوب و آب انباشته شده می توانند بار قابل توجهی به ساختمان وارد کنند. به همین دلیل، زهکشی بام سبز علاوه بر این که مربوط به فضای سبز است، بخشی از طراحی فنی پروژه نیز محسوب می شود.
سیستم زهکشی روف گاردن از چه بخش هایی تشکیل می شود؟
ساختار دقیق زهکشی به نوع روف گاردن بستگی دارد؛ اما معمولا چند بخش اصلی در آن دیده می شود.
لایه بستر کاشت
بستر کاشت همان محیطی است که ریشه گیاه در آن رشد می کند. این بستر نباید مانند خاک باغچه بسیار سنگین و متراکم باشد. خاک مناسب روف گاردن باید هم بتواند مقداری رطوبت نگه دارد و هم آب اضافی را عبور دهد. ترکیب نامناسب خاک می تواند آب را برای مدت طولانی در خود نگه دارد و باعث خفگی ریشه شود.
لایه فیلتر
بین خاک و لایه زهکش معمولا یک لایه فیلتر قرار می گیرد. وظیفه این لایه، عبور دادن آب و جلوگیری از ورود ذرات ریز خاک به سیستم زهکشی است. اگر خاک وارد لایه زهکش شود، مسیر جریان آب به تدریج مسدود خواهد شد.
لایه زهکش
این بخش فضای لازم برای حرکت آب را فراهم می کند. بسته به سیستم اجرا ممکن است از صفحات زهکش مخصوص، لایه های دانه ای یا محصولات مهندسی شده استفاده شود. یک لایه زهکش خوب باید بتواند آب اضافی را سریع هدایت کند، در برابر فشار خاک مقاومت داشته باشد و در طول زمان مسدود نشود.
عایق رطوبتی و لایه محافظ
سیستم زهکشی به تنهایی نمی تواند مانع نفوذ آب به سقف شود. زیر آن باید عایق رطوبتی مناسبی وجود داشته باشد. همچنین معمولا از لایه محافظ استفاده می شود تا عملیات اجرایی، فشار فلاورباکس ها یا اجزای دیگر به عایق آسیب نزنند.
کف شور و مسیر خروج آب
در نهایت، تمام آب جمع آوری شده باید به یک خروجی مطمئن برسد. کف شورها، ناودان ها و مسیرهای تخلیه باید ظرفیت کافی داشته باشند و دسترسی به آن ها برای نظافت و بازرسی حفظ شود.
مهم ترین نشانه های زهکشی نامناسب روف گاردن
مشکل زهکشی معمولا قبل از ایجاد خسارت جدی، علائمی از خود نشان می دهد. شناخت این نشانه ها می تواند از تعمیرات پرهزینه جلوگیری کند.
- اگر چند ساعت بعد از آبیاری و بارندگی، همچنان حوضچه های آب روی کف باقی مانده باشند، باید شیب بندی و مسیر خروج بررسی شوند. تجمع مکرر آب در یک نقطه معمولا نشان می دهد شیب کف مناسب نیست یا مسیر تخلیه مسدود شده است.
- اگر خاک یک فلاورباکس حتی مدت زیادی بعد از آبیاری همچنان بسیار خیس باشد، احتمالا خروج آب آن مناسب نیست. گاهی مشکل از سوراخ خروجی باکس است و در موارد دیگر، خاک بیش ازحد متراکم شده و اجازه عبور آب را نمی دهد.
- زرد شدن برگ ها همیشه به معنای کمبود آب نیست. آبیاری بیش ازحد یا زهکشی نامناسب نیز می تواند علائمی مشابه کمبود آب ایجاد کند.
- زمانی که خاک برای مدت طولانی اشباع باشد، اکسیژن کافی به ریشه نمی رسد و جذب مواد غذایی کاهش پیدا می کند و در نهایت گیاهان زرد و پژمرده خواهند شد.
- اگر محیط برای مدت طولانی فاقد جریان هوا و پر از آب باشد، شرایط بی هوازی ایجاد شده و ممکن است بوی نامطبوع از بستر کاشت احساس شود.
- اگر بخش هایی از کف روف گاردن دائما مرطوب باشند، احتمال ایجاد جلبک و لایه های سبزرنگ بیشتر می شود.
- لکه های سفید، شوره یا تغییر رنگ در بخش هایی از کف و دیواره های اطراف گاهی نشانه مسیر نامناسب آب هستند؛ البته همه شوره ها مستقیما ناشی از مشکل زهکشی نیستند، اما اگر همراه با رطوبت دائمی دیده شوند، بهتر است مسیر آب بررسی شود.
- اگر در سقف طبقه زیر روف گاردن لکه آب، نم، پوسته شدن رنگ یا تغییر رنگ مشاهده شود، عایق و سیستم تخلیه باید سریعا بررسی شوند.
چرا روف گاردن دچار آب گرفتگی می شود؟
دلایل آب گرفتگی همیشه یکسان نیستند و گاهی چند مشکل هم زمان وجود دارند.
- یکی از دلایل رایج، شیب بندی نامناسب کف است. اگر سطح بام آب را به سمت کف شور هدایت نکند، حوضچه های کوچک ایجاد می شوند.
- مسدود شدن کف شور نیز بسیار رایج است. برگ گیاه، خاک، ریشه، گردوغبار و زباله می توانند ورودی خروجی آب را مسدود کنند.
- استفاده از خاک نامناسب یکی دیگر از عوامل مهم است. خاک باغچه معمولی معمولا برای پشت بام بیش از اندازه سنگین است و ممکن است پس از مدتی متراکم شود.
- اشتباه در طراحی فلاورباکس، کم بودن تعداد خروجی ها، از بین رفتن مسیر زهکش زیر کف پوش و نصب تجهیزات روی کف شورها نیز می تواند باعث تجمع آب شود.
- در طراحی روف گاردن گاهی کف شور به دلیل ظاهر نامناسب با فلاورباکس، کف پوش یا مبلمان پوشانده می شود. این کار یکی از اشتباهات جدی است.
- گاهی سیستم زهکشی سالم است، اما مقدار آب ورودی به دلایل تنظیم نادرست سیستم آبیاری قطره ای، خرابی شیر، آبیاری یکسان برای گیاهان با نیاز متفاوت و فعال ماندن طولانی مدت تایمر بیش از نیاز گیاهان است.
آیا می توان زهکشی روف گاردن قدیمی را اصلاح کرد؟
اگر گرفتگی فقط مربوط به کف شور باشد، ممکن است با پاک سازی مسیر مشکل حل شود. در فلاورباکس ها نیز گاهی اصلاح بستر و باز کردن خروجی کافی است. اما اگر شیب بندی اشتباه، لایه زهکش مسدود یا زیرسازی کف نامناسب باشد، ممکن است بخشی از کف یا فضای سبز برای دسترسی به لایه های زیرین باز شود.
به همین دلیل، پیدا کردن علت دقیق پیش از شروع تعمیر بسیار مهم است. اقدام حدسی ممکن است هزینه ایجاد کند، بدون آنکه مشکل اصلی برطرف شود.
سخن آخر
زهکشی روف گاردن یکی از بخش هایی است که شاید کمتر از گیاهان، فلاورباکس یا مبلمان دیده شود، اما نقش مستقیمی در سلامت فضای سبز و دوام بام دارد. سیستم مناسب باید آب اضافی را بدون ایجاد تجمع، به سمت خروجی های مطمئن هدایت کند و در عین حال رطوبت مورد نیاز گیاهان را حفظ نماید.
برای جلوگیری از این مشکلات ناشی از زهکشی، باید شیب بندی، لایه زهکش، فیلتر، خاک، کف شورها، خروجی فلاورباکس ها و سیستم آبیاری از ابتدا هماهنگ طراحی شوند. همچنین دسترسی برای نظافت و نگهداری دوره ای باید حفظ شود؛ بنابراین برای طراحی و اجرای اصولی زیرسازی، زهکشی، فضای سبز و سایر بخش های بام، اجرای روف گاردن خود را به ایران روف گاردن بسپارید تا تمام مراحل متناسب با شرایط واقعی ساختمان انجام شود.
بدون دیدگاه