اجرای فضای سبز روی پشت بام با باغچه سازی روی زمین تفاوت دارد و باید عواملی مانند ظرفیت باربری سقف، عایق کاری، زهکشی، انتخاب گیاه و دسترسی برای نگهداری در آن بررسی شود. یکی از روش هایی که اجرای فضای سبز روی بام را منظم تر و انعطاف پذیرتر می کند، روف گاردن مدولار است. در این سیستم، پوشش گیاهی در واحدها یا باکس های جداگانه آماده می شود و سپس این واحدها براساس نقشه طراحی در کنار یکدیگر قرار می گیرند؛ البته مدولار بودن به معنی حذف بررسی های فنی نیست.
هر روف گاردن، صرف نظر از شیوه اجرا، به سازه مناسب، لایه آب بند مطمئن و سیستم زهکشی اصولی نیاز دارد. در ادامه با ساختار، مزایا، محدودیت ها و مراحل اجرای روف گاردن مدولار آشنا می شویم.
روف گاردن مدولار چیست؟
روف گاردن مدولار نوعی سیستم اجرای فضای سبز روی بام است که در آن گیاهان، بستر کشت و گاهی بخشی از لایه زهکشی در واحدهای مجزا و از پیش طراحی شده قرار می گیرند. این واحدها که معمولا به شکل سینی، باکس یا فلاورباکس ساخته می شوند، روی سطح آماده شده بام چیده می شوند و در کنار یکدیگر پوشش سبز موردنظر را ایجاد می کنند.
در سیستم های سنتی یا یکپارچه، لایه های زهکشی، فیلتر، بستر کشت و گیاهان مستقیما و به صورت پیوسته روی بام اجرا می شوند؛ اما در روش مدولار، بخش سبز پروژه به قطعات کوچک تری تقسیم می شود که می توان آن ها را مستقل از یکدیگر نصب، جابه جا یا تعویض کرد؛ بنابراین یک روف گاردن مدولار می تواند به صورت سبک و گسترده طراحی شود یا با استفاده از باکس های عمیق تر، میزبان بعضی گیاهان بزرگ تر باشد. البته تمام این موارد باید با ظرفیت باربری ساختمان هماهنگ شوند.
اجزای اصلی روف گاردن مدولار
اگرچه جزئیات سیستم های مختلف متفاوت است؛ اما بیشتر روف گاردن های مدولار از چند بخش اصلی تشکیل می شوند.
سازه و سطح بام
سازه سقف باید توان تحمل وزن سیستم در حالت کاملا مرطوب را داشته باشد. وزن خشک یک مدول، معیار کافی برای طراحی نیست؛ زیرا بستر کشت پس از آبیاری یا بارندگی سنگین تر می شود و وزن گیاهان نیز با رشد آن ها تغییر می کند. به همین دلیل، پیش از اجرا باید بار مرده سیستم، وزن آب ذخیره شده، تجهیزات، مسیرهای رفت وآمد و بار زنده کاربران بررسی شود.
لایه عایق و آب بندی
غشای آب بند وظیفه اصلی جلوگیری از نفوذ آب به ساختمان را بر عهده دارد. روف گاردن یا سینی های مدولار جایگزین عایق رطوبتی نیستند و پیش از قرار گرفتن مدول ها، سلامت لایه آب بند باید کنترل شود. در برخی سیستم ها از لایه محافظ، جداکننده یا مانع ریشه نیز استفاده می شود تا فشار مکانیکی و رشد ریشه ها به عایق آسیب نرساند. نوع این لایه ها باید با سیستم بام و پوشش آب بندی سازگار باشد.
لایه زهکشی
سیستم زهکشی باید آب اضافی را از محیط ریشه خارج کند و آن را به سمت کف شورها هدایت نماید. باقی ماندن آب در مدول ها می تواند موجب کمبود اکسیژن در اطراف ریشه، پوسیدگی گیاهان و افزایش بار واردشده به سقف شود. در عین حال، بعضی مدول ها دارای مخازن یا حفره هایی هستند که مقدار محدودی آب را برای استفاده بعدی گیاه ذخیره می کنند. عملکرد صحیح این سیستم به طراحی مدول، شیب بام، محل خروجی ها و نوع بستر کشت بستگی دارد.
بستر کشت
برای روف گاردن معمولا نباید از خاک معمولی باغچه استفاده کرد. خاک طبیعی ممکن است سنگین باشد، پس از آبیاری متراکم شود و زهکشی مناسبی نداشته باشد. بستر کشت روف گاردن باید سبک، دارای تخلخل مناسب و قادر به نگهداری مقدار کنترل شده ای از آب باشد. عمق بستر نیز براساس سیستم، اقلیم و گونه گیاهی تعیین می شود.
گیاهان
گیاهان انتخاب شده باید با میزان تابش خورشید، باد، عمق بستر، دسترسی به آب و شرایط اقلیمی محل سازگار باشند. گیاهان کم توقع، مقاوم به خشکی و دارای ریشه های کنترل شده معمولا برای سیستم های کم عمق مناسب تر هستند. در پروژه های مدولار می توان از ترکیبی از سدم ها، گیاهان پوششی، بعضی گراس ها، گیاهان فصلی و گونه های بومی استفاده کرد.
تفاوت روف گاردن مدولار با روف گاردن یکپارچه
اصلی ترین تفاوت این دو روش در شیوه قرارگیری لایه گیاهی است. در سیستم یکپارچه، بستر و پوشش گیاهی به صورت پیوسته روی سطح مشخصی از بام اجرا می شوند. در روش مدولار، بستر و گیاه در واحدهای جداگانه قرار دارند و این واحدها در کنار یکدیگر چیده می شوند.
در اجرای یکپارچه، امکان ایجاد یک بستر پیوسته برای رشد افقی ریشه ها بیشتر است و طراح آزادی زیادی برای شکل دادن به سطح کاشت دارد. در مقابل، دسترسی به عایق یا تاسیسات زیر پوشش ممکن است به کنار زدن بخشی از بستر نیاز داشته باشد.
سیستم مدولار دسترسی و تعویض موضعی را ساده تر می کند؛ اما در صورت انتخاب مدول نامناسب، ممکن است فاصله میان سینی ها، محدود شدن رشد ریشه و اختلال در زهکشی افقی ایجاد شود؛ بنابراین نمی توان یکی از این دو روش را برای تمام پروژه ها بهتر دانست. انتخاب مناسب به وضعیت ساختمان، هدف طراحی، بودجه، دسترسی برای نگهداری و گونه های گیاهی بستگی دارد.
مهم ترین مزایای روف گاردن مدولار
یک روف گاردن مدولار ایدئال از مزایای زیر برخوردار است.
نصب سریع تر و منظم تر
در بسیاری از پروژه ها، گیاهان پیش از انتقال به بام درون مدول ها کاشته و تثبیت می شوند. بنابراین پس از آماده سازی عایق و زهکشی، مدول ها می توانند براساس نقشه در محل قرار گیرند. این روش زمان عملیات کاشت و پخش بستر روی بام را کاهش می دهد و کنترل بیشتری بر نظم اجرا ایجاد می کند.
امکان جابه جایی و تغییر طراحی
یکی از ویژگی های مهم سیستم مدولار، امکان تغییر چیدمان است. در صورتی که مالک بخواهد مسیر حرکت، فضای نشیمن یا محدوده کاشت را تغییر دهد، می توان بعضی از واحدها را جابه جا کرد؛ البته این کار باید بدون آسیب به عایق و با رعایت ظرفیت باربری انجام شود. این انعطاف برای فضاهای اجاره ای، نمایشگاهی، تجاری و پروژه هایی که ممکن است در آینده توسعه پیدا کنند، اهمیت زیادی دارد.
دسترسی آسان تر به عایق و تاسیسات
اگر بخشی از عایق یا تاسیسات زیر روف گاردن به بررسی نیاز داشته باشد، می توان مدول های همان قسمت را جابه جا کرد. در سیستم یکپارچه، دسترسی ممکن است به برداشتن گیاه، بستر و چند لایه زیرین نیاز داشته باشد.
تعویض موضعی گیاهان آسیب دیده
در صورت آسیب دیدن گیاهان یک قسمت، لازم نیست کل پوشش سبز جمع آوری شود. می توان مدول آسیب دیده را خارج کرد، گیاهان آن را احیا نمود یا یک واحد سالم را جایگزین کرد.
کنترل بهتر بر اجرای پروژه
هر مدول دارای ابعاد، عمق و ظرفیت مشخص است. این موضوع می تواند برآورد تعداد واحدها، مقدار بستر و الگوی کاشت را ساده تر کند. همچنین مرزبندی مدول ها از پخش شدن خاک در مسیرهای حرکتی و اطراف تجهیزات جلوگیری می کند. بااین حال، وزن اشباع هر مدول، ظرفیت نگهداری آب و مقاومت آن در برابر نور خورشید و یخ زدگی باید از تامین کننده دریافت شود. ظاهر مرتب یک مدول به تنهایی نشان دهنده کیفیت فنی آن نیست.
کاهش عملیات سنگین روی بام
در روش مدولار بخش زیادی از آماده سازی بستر و کاشت می تواند خارج از پروژه انجام شود. در نتیجه میزان جابه جایی خاک، ترکیب بستر و عملیات باغبانی روی پشت بام کاهش پیدا می کند. این مزیت در ساختمان هایی که دسترسی محدود دارند یا انتقال مصالح به بام دشوار است، اهمیت بیشتری پیدا می کند. بااین حال، برنامه حمل باید متناسب با وزن مدول ها و ظرفیت آسانسور یا جرثقیل تنظیم شود.
محدودیت ها و نکات منفی روف گاردن مدولار
با وجود مزایای متعدد، سیستم مدولار برای هر ساختمانی مناسب نیست.
- سینی های پیش کاشت شده معمولا نصب سریع تری دارند؛ اما ممکن است هزینه اولیه آن ها از سیستم های ساده تر بیشتر باشد.
- خشک شدن سریع لبه های مدول و دیده شدن مرز واحدها از دیگر نکاتی هستند که باید در طراحی محصول بررسی شوند.
- واحدهای مجزا، به ویژه در بام های مرتفع و مناطق بادخیز، باید از نظر خطر بلندشدگی ناشی از باد بررسی شوند.
- آبیاری، کنترل علف های هرز، بررسی کف شورها، هرس و جایگزینی گیاهان همچنان ضروری است.
مراحل اجرای روف گاردن مدولار
اجرای اصولی معمولا با بازدید و اندازه برداری بام آغاز می شود. در مرحله نخست، سازه، شیب، عایق، کف شورها، تاسیسات و شرایط اقلیمی بررسی می شوند. پس از تایید ظرفیت سقف، طرح جانمایی تهیه می شود. در این نقشه باید محل مدول ها، مسیر رفت وآمد، فضای نشیمن، حریم لبه بام، سیستم آبیاری و دسترسی به تجهیزات مشخص باشد.
در مرحله بعد، عایق آب بند آزمایش و لایه های محافظ، زهکشی و جداساز متناسب با سیستم نصب می شوند. سپس مدول های آماده براساس نقشه در محل قرار می گیرند و سیستم آبیاری راه اندازی می شود. پس از نصب نیز باید جریان آب، دسترسی به کف شورها و پایداری واحدها کنترل شود.
سخن آخر
روف گاردن مدولار روشی انعطاف پذیر برای ایجاد فضای سبز روی پشت بام است که در آن گیاهان و بستر کشت در واحدهای جداگانه قرار می گیرند. نصب منظم تر، امکان جابه جایی، تعویض موضعی مدول ها و دسترسی آسان تر به عایق و تاسیسات از مهم ترین مزایای این روش هستند.
برای دستیابی به یک بام سبز زیبا، ایمن و متناسب با شرایط ساختمان، طراحی و اجرای پروژه باید به وسیله تیمی آشنا با سازه، عایق کاری، تاسیسات و فضای سبز انجام شود. برای طراحی، انتخاب سیستم مناسب و اجرای اصولی روف گاردن مدولار، می توانید اجرای آن را به ایران روف گاردن بسپارید.
بدون دیدگاه