کشاورزی شهری روی روف گاردن

در کلان شهرها میان برج های سیمانی، خیابان های آسفالت شده، هوای آلوده و گرمایی که هر سال تابستان ها را جهنمی تر، تنها جایی که هنوز بوی خاک می دهد، گلدان های کوچک روی بالکن ها یا چند متر باغچه  حومه  شهر است؛ اما آیا می دانستید بالای سرتان، همین الان، بستری خالی و فوق العاده ارزشمند برای تولید غذا، تلطیف هوا و حتی کسب درآمد دارید؟

کشاورزی شهری روی بام، دیگر یک مد زودگذر یا کار عجیب و غریب نیست؛ در بسیاری از شهرهای جهان بام های سبز به قانون شهری تبدیل شده اند. در ایران هم با کمی خلاقیت و دانش، هر بام مسطح یا حتی شیروانی قابل استفاده  می تواند به مزرعه ای کوچک تبدیل شود. در این مقاله، قدم به قدم با اصول، چالش ها و شیرینی های باغبانی روی بام آشنا خواهید شد.

چرا پشت بام برای کشاورزی مناسب است؟

بیایید اول از مزایا بگوییم تا انگیزه تان چند برابر شود:

• کاهش دمای ساختمان: گیاهان روی بام مانند یک عایق زنده عمل می کنند. تابستان، زیراندازشان خنک می ماند و زمستان، از اتلاف گرما جلوگیری می کنند. قبض انرژی تان تا ۳۰٪ پایین می آید.
• تصفیه  هوای شهر: هر متر مربع گیاه، سالانه حدود نیم کیلوگرم گردوغبار جذب می کند و دی اکسید کربن را به اکسیژن تبدیل خواهد کرد.
• تولید غذای ارگانیک و محلی: گوجه فرنگی، فلفل، توت فرنگی، کاهو، سبزی خوردن، حتی بادمجان و خیار روی بام به شرط نور کافی، عالی جواب می دهند.
• مدیریت آب باران: بام سبز، روان آب را کاهش می دهد و از آب گرفتگی فاضلاب های شهری جلوگیری می کند.
• آرامش روانی: تحقیقات نشان داده فقط چند دقیقه نشستن کنار گیاهان، سطح استرس را پایین می آورد.

اقدامات لازم برای تبدیل بام به محیط کشاورزی

برای تبدیل پشت بام به محیط کشاورزی، لازم است که به موارد زیر توجه ویژه داشته باشید.

بررسی توان بام

قبل از هر چیز، یک مهندس ساختمان یا فرد خبره بیاورید تا تحمل بار بام را چک کند.

• به طور میانگین: بام های معمولی مسکونی تا ۳۰۰ کیلوگرم بر متر مربع را تحمل می کنند. خاک مرطوب یعنی هر ۱۰ سانتی متر خاک، ۱۶۰ کیلو گرم بار اضافه می کند. پس ضخامت خاک را کمتر از ۱۵ سانتی متر نگه دارید. برای بام های مستحکم صنعتی می توانید عمق بیشتری داشته باشید.
• ایمنی در برابر باد: نرده های بلند و محکم دور بام ضروری است. ارتفاع نرده نباید کمتر از ۱.۱ متر باشد.
• دسترسی به آب: نزدیکی به شیر آب یا نصب ناودان ذخیره کننده ی آب باران را پیش بینی کنید.
• آفتاب و سایه: جهت بام را بسنجید. اگر رو به شمال است، فقط گیاهان سایه دوست مانند نعناع، جعفری، تره فرنگی می روید. اگر جنوب یا جنوب غربی است، اکثر سبزیجات و میوه های کوچک را می توانید پرورش دهید.

انتخاب روش کشت

سه روش اصلی برای بام وجود دارد:

کشت در گلدان و باکس (مناسب برای شروع و انعطاف بالا)

استفاده از گلدان و باکس باعث می شود که به آسانی جابه جا می شوند، وزن کمتری دارند و تعویض خاک آن ها آسان است. به این نکته توجه داشته باشید، حتما زیر گلدانی بگذارید تا آب اضافی به بام نفوذ نکند و باعث پوسیدگی عایق نشود.

بستر گسترده (تمام سطح بام) 

نیاز به لایه بندی عایق ریشه، زهکش، فیلتر پارچه ای و لایه خاک سبک (مثل پرلیت+کوکوپیت+کمپوست) وجود دارد. هزینه اولیه بالاتر، اما بازدهی بیشتر از دیگر ویژگی های این روش است.

هیدروپونیک (کشت بدون خاک)

از مزایای این روش می توان به وزن بسیار کم، مصرف آب کمتر تا ۹۰ درصد، رشد سریع اشاره کرد. البته در این روش نیاز به پمپ، برق و دانش فنی خواهید داشت.

بررسی خاک و کود مناسب

وزن سنگین خاک بام سبز می تواند فشار مخربی به سازه وارد کند، بنابراین جایگزینی آن با خاک سبک راهکاری هوشمندانه است. برای دستیابی به این هدف، از ترکیب متشکل از ۴۰ درصد کوکوپیت (برای سبک بودن و نگهداری رطوبت)، ۳۰ درصد پرلیت یا ورمیکولیت (برای کاهش وزن و بهبود زهکشی) و ۳۰ درصد کمپوست غنی ورمی کمپوست (به عنوان منبع تغذیه و مواد آلی) استفاده کنید. این مخلوط تخصصی، تنها حدود یک  سوم وزن خاک معمولی را دارد و ضمن کاهش بار مرده روی سقف، بستر مناسبی برای رشد گیاهان فراهم می کند.

کوددهی روی بام به دلیل آبیاری مکرر، مواد غذایی سریع شسته می شود. هر دو هفته یک بار، کود مایع ارگانیک جلبک دریایی یا کود گاوی کهنه (خیلی رقیق) بدهید. از کود اوره شیمیایی پرهیز کنید؛ گیاهان آپارتمانی بام به نیترات حساسند.

انتخاب گیاهان مناسب برای بام

هر گیاهی کشاورزی روی بام را تحمل نمی کند. باد، تابش مستقیم، تغییرات دمایی سریع، رطوبت کم. پس این سبزیجات مقاوم را اول امتحان کنید:

• سبزی های برگی: کاهو، جعفری، گشنیز، شاهی، تره، اسفناج، چغندر برگ (نسبت به گرما و باد مقاومند)
• میوه های کوچک: فلفل دلمه ای و تند، گوجه فرنگی گیلاسی، بادمجان قلمی، توت فرنگی
• گیاهان معطر: ریحان، نعناع (در گلدان جدا؛ علف هرز می شود)، آویشن، رزماری، مرزه
• غده ها و پیازها: تربچه، پیازچه، سیر، هویج کوتاه (نوع چکیده)

هم چنین از کاشت کدو، خیار معمولی و بوته های بلند مثل ذرت خودداری کنید؛ زیرا نیاز به حصار دارند یا وزن زیادی ایجاد می کنند.

بهترین روش آبیاری

آبیاری بام سبز اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا ترکیب باد شدید و آفتاب مستقیم، رطوبت خاک را به سرعت تبخیر می کند. برای جلوگیری از هدر رفت آب و استرس گیاهان، بهترین زمان برای آبیاری، ساعات خنک تر روز یعنی صبح زود (بین ساعت ۶ تا ۸) یا عصرها پس از ساعت ۱۸ است.

در صورت امکان از سیستم آبیاری قطره ای به همراه یک تایمر استفاده کنید تا هر روز در سحرگاه به مدت ۲۰ دقیقه، آب به طور یکنواخت و کم حجم به ریشه گیاهان برسد. در صورتی که مجبور به آبیاری دستی هستید، حتما سطح خاک را با مالچ هایی مانند کاه، پوسته برنج یا سنگریزه های کوچک بپوشانید تا از تبخیر سریع آب جلوگیری شود.

در نهایت، تنها زمانی آبیاری انجام دهید که ۳ سانتی متر اول خاک خشک شده باشد؛ نه زودتر که ریشه ها دچار پوسیدگی شوند و نه دیرتر که گیاه دچار تنش خشکی شده باشد.

سخن آخر

بام شهر شما، بالای درخت های پیر و دیوارهای سرد، پتانسیل یک بهشت کوچک را دارد. می تواند غذای خانواده تان را تامین کند، کیفیت هوای ساختمان را بالا ببرد، محل استراحت بعد از یک روز کاری شلوغ باشد و مهم تر از همه، وابستگی شما به زنجیره شکننده و آلوده  توزیع مواد غذایی را کم کند. این کوچک ترین و در عین حال موثرترین سهم شما برای آینده این کره خاکی است و با اجرای آن توسط ایران روف گاردن می توانید بهشتی کوچک و زیبا بر فراز خانه هایتان داشته باشید.