وقتی یک روف گاردن زیبا با درختچه ها، فلاورباکس های بزرگ و فضای نشیمن می بینیم، معمولا اولین چیزی که جلب توجه می کند طراحی و فضای سبز آن است؛ اما زیر همین ظاهر زیبا، یک مسئله بسیار مهم وجود دارد: تمام این اجزا چه مقدار وزن به سقف ساختمان اضافه می کنند و وزن خاک و گیاهان روف گاردن چقدر است؟
خاک خشک ممکن است چندان سنگین به نظر نرسد، اما پس از آبیاری یا بارندگی وزن آن افزایش پیدا می کند. از طرف دیگر، وزن فلاورباکس، گیاه، کف سازی، مبلمان، آلاچیق، افراد و حتی آب جمع شده نیز باید در محاسبات در نظر گرفته شود. بنابراین پیش از اجرای روف گاردن باید مشخص شود سازه ساختمان چه میزان بار را می تواند تحمل کند و طراحی فضای سبز چگونه باید با این ظرفیت هماهنگ شود.
چرا وزن روف گاردن اهمیت زیادی دارد؟
سقف هر ساختمان برای تحمل مقدار مشخصی از بار طراحی شده است. بخشی از این بار مربوط به اجزای ثابت ساختمان و بخشی مربوط به بارهایی مانند حضور افراد، تجهیزات و شرایط محیطی است. با اجرای روف گاردن، مجموعه ای از اجزای جدید روی بام قرار می گیرند؛ مانند:
- لایه های محافظ و زهکشی
- بستر کشت و خاک
- گیاهان و درختچه ها
- فلاورباکس ها
- کف سازی و زیرسازی
- مبلمان فضای باز
- آلاچیق یا پرگولا
- تجهیزات روشنایی و آبیاری
- آب موجود در خاک و سیستم ها
- افرادی که از روف گاردن استفاده می کنند
در نتیجه، تنها وزن خاک ملاک تصمیم گیری نیست. آنچه اهمیت دارد بار کلی روف گاردن و نحوه توزیع آن روی سازه است.
وزن خاک روف گاردن چقدر است؟
پاسخ این سوال به نوع بستر کشت و ضخامت آن بستگی دارد. هرچه عمق بستر بیشتر باشد، طبیعتا وزن واردشده به سقف نیز افزایش پیدا می کند. همچنین یکی از اشتباهات مهم در برآورد وزن روف گاردن، محاسبه وزن خاک در حالت خشک است.
خاک و بستر کشت پس از بارندگی یا آبیاری مقداری آب در خود نگه می دارند. در چنین شرایطی وزن بستر می تواند به طور قابل توجهی بیشتر از حالت خشک باشد. به همین دلیل در بررسی بار روف گاردن، وزن بستر در شرایط مرطوب یا اشباع اهمیت بیشتری دارد.
خاک معمولی یا بستر سبک؛ کدام برای روف گاردن مناسب تر است؟
استفاده مستقیم از خاک باغچه معمولا انتخاب مناسبی برای روف گاردن نیست. خاک طبیعی می تواند وزن زیادی داشته باشد، پس از آبیاری متراکم شود و از نظر زهکشی نیز همیشه شرایط مناسبی ایجاد نکند.
به همین دلیل در بسیاری از پروژه های بام سبز از بسترهای کشت مهندسی شده و نسبتا سبک استفاده می شود. این بسترها می توانند ترکیبی از مواد معدنی سبک، مواد آلی و اجزایی باشند که ضمن تامین شرایط رشد گیاه، وزن و رفتار آبی بستر را کنترل می کنند.
البته «سبک بودن وزن خاک و گیاهان روف گاردن» نباید تنها معیار انتخاب باشد. بستر کشت باید از نظر زهکشی، نگهداری رطوبت، تهویه ریشه و تامین شرایط رشد گیاه نیز مناسب باشد.
آیا خود گیاهان هم وزن زیادی دارند؟
گیاهان کوچک معمولا در مقایسه با بستر کشت سهم کمتری از بار کلی دارند، اما این موضوع درباره درختچه ها و درختان بزرگ متفاوت است.
یک درخت علاوه بر وزن تنه و شاخه ها، به حجم بیشتری از بستر کشت نیاز دارد. همچنین فلاورباکس یا محفظه کاشت آن معمولا بزرگ تر است و آب بیشتری نیز در بستر اطراف ریشه نگهداری می شود. نکته مهم دیگر این است که گیاه امروز ممکن است کوچک باشد؛ اما چند سال بعد وزن و ابعاد بیشتری پیدا کند. بنابراین طراحی باید متناسب با شرایط آینده گیاه نیز انجام شود.
فلاورباکس ها؛ بارهای کوچک اما متمرکز
در روف گاردن ممکن است یک فلاورباکس تنها بخش کوچکی از سطح پشت بام را اشغال کند، اما وزن زیادی را در همان محدوده کوچک به سقف وارد کند. برای مثال، یک فلاورباکس بزرگ شامل وزن خود باکس، حجم قابل توجهی از بستر کشت، آب و گیاه است. بنابراین ممکن است وزن کلی آن بسیار بیشتر از چیزی باشد که در نگاه اول تصور می شود.
اینجا مفهوم بار متمرکز اهمیت پیدا می کند و جانمایی فلاورباکس های بزرگ، درختان، مخازن و تجهیزات سنگین باید با توجه به شرایط سازه انجام شود.
بار گسترده و بار متمرکز چه تفاوتی دارند؟
برای درک بهتر ظرفیت سقف، فقط نباید پرسید «کل روف گاردن چند کیلوگرم وزن دارد؟» سؤال مهم دیگر این است که: این وزن دقیقا در کدام قسمت های سقف قرار می گیرد؟
بعضی بارها در سطح وسیعی پخش می شوند؛ اما برخی دیگر در یک نقطه یا محدوده کوچک متمرکز هستند.
یک لایه نسبتا نازک بستر کشت که روی سطح بزرگی اجرا شده، بار گسترده ایجاد می کند. در مقابل، فلاورباکس بزرگ، درخت، مخزن آب یا سازه سنگین می تواند بار بیشتری را در محدوده کوچک تری وارد کند. به همین دلیل نمی توان فقط وزن کل تجهیزات را محاسبه و آن را بر مساحت بام تقسیم کرد و تصور کرد مسئله سازه ای کاملا مشخص شده است.
سازه ساختمان شما چقدر تحمل دارد؟
این پرسش را نمی توان با یک عدد عمومی پاسخ داد. ظرفیت یک سقف به عوامل مختلفی وابسته است؛ از جمله:
- سیستم سازه ای ساختمان
- نوع و ضخامت سقف
- فاصله و ابعاد تیرها و ستون ها
- مصالح استفاده شده
- نقشه های سازه
- بارهای در نظر گرفته شده در طراحی اولیه
- عمر و شرایط فعلی ساختمان
- تغییراتی که بعد از ساخت ایجاد شده است
- محل قرارگیری اجزای سنگین روف گاردن
برای پروژه هایی که بار قابل توجهی به بام اضافه می کنند، بررسی توسط مهندس سازه ضروری است. او باید وزن لایه های اجرایی، زهکشی، پوشش نهایی، وزن خاک و گیاهان روف گاردن، آب، تجهیزات و سایر بارهای مربوط را به آن بخش اضافه کند. همچنین باید مشخص شود این بار چگونه به سقف و اعضای سازه ای منتقل می شود.
روف گاردن سبک چه ویژگی هایی دارد؟
روف گاردن سبک به معنی حذف فضای سبز یا ساخت یک محیط ساده و بی روح نیست. با طراحی مناسب می توان با کنترل وزن خاک و گیاهان روف گاردن، فضای جذابی ایجاد کرد. در چنین پروژه ای معمولا تلاش می شود:
- عمق بستر کشت فقط به اندازه مورد نیاز گیاه باشد.
- از مصالح و بسترهای مناسب با وزن کنترل شده استفاده شود.
- عناصر سنگین بدون ضرورت به پروژه اضافه نشوند.
- گیاهان براساس شرایط سازه و محیط انتخاب شوند.
- بارهای سنگین در نقاط نامناسب متمرکز نشوند.
- طراحی معماری با محدودیت های سازه هماهنگ باشد.
در واقع طراحی خوب یعنی رسیدن به تعادل میان زیبایی، عملکرد، سلامت گیاه و ایمنی سازه.
قبل از اجرای روف گاردن چه مواردی را بررسی کنیم؟
پیش از شروع اجرا بهتر است حداقل وضعیت سازه و ظرفیت باربری بام، نوع و عمق بستر کشت، وزن بستر در شرایط مرطوب یا اشباع، وزن فلاورباکس ها و گیاهان بالغ، نوع کف سازی، وزن آلاچیق و تجهیزات، محل مخزن آب و سایر تجهیزات سنگین و نحوه توزیع بارها روی سقف مشخص شود.
همچنین نباید مسائلی مانند عایق کاری و زهکشی به دلیل تمرکز روی وزن سازه فراموش شوند. یک روف گاردن ایمن حاصل هماهنگی چند سیستم مختلف است و نمی توان تنها یک بخش را جدا از سایر بخش ها بررسی کرد.
سخن آخر
در طراحی روف گاردن، زیبایی آخرین چیزی نیست که باید به آن فکر کرد، اما قطعا اولین چیزی هم نیست. پیش از انتخاب درخت، فلاورباکس، آلاچیق و مبلمان باید بدانیم این اجزا در کنار بستر کشت، آب و کاربران چه باری به ساختمان وارد می کنند. مهم تر از وزن کلی نیز نحوه توزیع بار روی سازه است. به همین دلیل نمی توان برای همه ساختمان ها یک عدد ثابت به عنوان ظرفیت مجاز سقف اعلام کرد.
اگر قصد دارید فضای سبز پشت بام شما از همان ابتدا با در نظر گرفتن محدودیت های فنی، انتخاب مناسب بستر و گیاه، جا نمایی تجهیزات و اصول اجرایی طراحی شود، اجرای روف گاردن خود را به ایران روف گاردن بسپارید.
بدون دیدگاه