کمی رطوبت در روف گاردن طبیعی است؛ گیاهان آبیاری می شوند، باران می بارد و بخشی از خاک باید مرطوب بماند. مشکل از جایی شروع می شود که کف، خاک، زیر دکینگ یا اطراف فلاورباکس ها برای مدت طولانی خیس می مانند و فرصت خشک شدن پیدا نمی کنند.
نم دار بودن دائمی روف گاردن، می تواند نشانه آبیاری بیش ازحد، زهکشی ضعیف، شیب بندی نامناسب، گرفتگی کف شور یا حتی نشتی تاسیسات باشد. اگر علت درست شناسایی نشود، نتیجه ممکن است از ایجاد بوی نامطبوع و جلبک تا پوسیدگی ریشه و آسیب به عایق بام ادامه پیدا کند. در ادامه مهم ترین دلایل این مشکل و روش های تشخیص و پیشگیری از آن را بررسی می کنیم.
آیا خیس بودن روف گاردن همیشه نشانه مشکل است؟
پس از بارندگی یا آبیاری طبیعی است که کف و خاک برای مدتی مرطوب باشند. آنچه باید جدی گرفته شود، ماندگاری غیرطبیعی رطوبت است؛ برای مثال:
- کف چند ساعت یا حتی یک روز پس از آبیاری همچنان خیس باشد
- همیشه زیر فلاورباکس آب جمع شود
- خاک هیچ وقت فرصت خشک شدن نسبی پیدا نکند
- زیر کف پوش بوی رطوبت احساس شود
- جلبک یا لایه سبزرنگ روی کف ایجاد شود
- لکه های نم در طبقه زیرین دیده شوند
در چنین شرایطی بهتر است به جای افزایش نظافت یا کاهش موقت آبیاری، علت اصلی پیدا شود.
آبیاری بیش ازحد؛ اولین متهم
یکی از رایج ترین دلایل خیس ماندن روف گاردن، آبیاری بیشتر از نیاز واقعی گیاهان است. سیستم آبیاری اتوماتیک اگر یک بار تنظیم شود و در تمام سال با همان برنامه کار کند، احتمالا در بعضی فصل ها آب زیادی وارد بستر خواهد کرد. نیاز آبی گیاهان در روز گرم تابستان با پاییز یا زمستان یکسان نیست. در چنین شرایطی حتی اگر زهکشی سالم باشد، حجم ورودی آب ممکن است بیشتر از ظرفیت مصرف و تخلیه باشد.
از کجا بفهمیم مشکل از آبیاری است؟
یکی از ساده ترین روش ها، بررسی الگوی زمانی رطوبت است. اگر کف یا خاک بلافاصله بعد از فعال شدن سیستم آبیاری خیس می شود و تا قبل از نوبت بعدی کاملا خشک نمی شود، برنامه آبیاری باید بررسی شود.
همچنین می توان یک یا دو نوبت آبیاری را تحت نظر متخصص کاهش داد و رفتار بستر را مشاهده کرد. اگر رطوبت اضافی به سرعت برطرف شود، احتمالا بخشی از مشکل مربوط به حجم آب ورودی بوده است؛ البته نباید آبیاری را بدون توجه به نیاز گیاهان به طور کامل قطع کرد.
خاک سنگین و نامناسب
دلیل دوم می تواند خود بستر کاشت باشد. استفاده از خاک باغچه معمولی در روف گاردن همیشه انتخاب مناسبی نیست. این خاک ممکن است، بعد از چند دوره آبیاری فشرده شود و فضای خالی میان ذرات آن کاهش پیدا کند. نتیجه این است که آب به سختی از خاک عبور می کند. خاک مناسب روف گاردن باید علاوه بر نگهداری بخشی از رطوبت، امکان عبور آب و هوا را نیز فراهم کند.
بستر بسیار سنگین ممکن است:
- مدت طولانی خیس بماند
- اکسیژن رسانی به ریشه را کاهش دهد
- وزن فلاورباکس را افزایش دهد
- باعث پوسیدگی ریشه شود
اگر هنگام لمس خاک احساس می کنید بستر همیشه چسبناک و متراکم است، ساختار خاک باید بررسی شود.
گاهی مشکل از کف فلاورباکس است
حتی خاک مناسب نیز اگر در یک فلاورباکس بدون خروجی قرار بگیرد، دچار آب ماندگی خواهد شد. فلاورباکس باید در پایین ترین قسمت خود مسیر مشخصی برای خروج آب داشته باشد. اگر سوراخ خروجی کوچک باشد یا با خاک و ریشه بسته شود، آب در پایین باکس جمع می شود.
- نشانه های این وضعیت عبارت اند از:
- خیس بودن همیشگی خاک
- زرد شدن گیاه
- بوی نامطبوع
- خروج ناگهانی حجم زیادی آب پس از باز شدن مسیر
- پوسیدگی بخش های پایین ریشه
در فلاورباکس های بزرگ بهتر است ظرفیت خروجی متناسب با حجم خاک و میزان آبیاری طراحی شود.
شیب بندی نامناسب سطح بام
گاهی خاک و فلاورباکس سالم هستند؛ اما آب پس از خروج جایی برای رفتن ندارد. اگر کف روف گاردن به سمت کف شور شیب مناسب نداشته باشد، آب در فرورفتگی های کوچک جمع می شود. این حوضچه ها ممکن است بسیار کم عمق باشند و در نگاه اول به چشم نیایند؛ اما اگر روزانه آبیاری انجام شود، سطح هرگز کاملا خشک نخواهد شد.
نشانه واضح این مشکل آن است که همیشه یک یا چند نقطه مشخص از کف خیس تر از سایر بخش ها هستند. در چنین حالتی، ابتدا باید مسیر حرکت آب بررسی شود.
کف شور گرفته یا نیمه مسدود
گرفتگی کف شور از دلایل بسیار رایج رطوبت دائمی روف گاردن است. برگ خشک، خاک، ریشه، گردوغبار و حتی بقایای عملیات اجرایی می توانند وارد کف شور شوند و سرعت تخلیه را کاهش دهند.
مشکل همیشه به شکل گرفتگی کامل ظاهر نمی شود. گاهی کف شور هنوز آب را تخلیه می کند؛ اما سرعت خروج آن بسیار کم شده است. در نتیجه پس از هر آبیاری یا بارندگی، آب مدت زیادی روی کف باقی می ماند؛ به همین دلیل، خروجی ها باید مرتب بررسی و تمیز شوند.
پوشاندن کف شور با کف پوش یا فلاورباکس
گاهی در زمان طراحی، برای اینکه کف شور دیده نشود، روی آن تایل، چوب پلاست، چمن مصنوعی یا حتی فلاورباکس نصب می شود. این کار یکی از اشتباهات جدی است. کف شور باید همیشه قابل دسترسی باشد. می توان از دریچه بازدید هماهنگ با کف استفاده کرد؛ اما نباید مسیر دسترسی کاملا بسته شود. در غیر این صورت، حتی یک گرفتگی ساده ممکن است برای مدت طولانی مخفی بماند و باعث خیس شدن دائمی زیر کف شود.
آب زیر دکینگ حبس می شود
در روف گاردن هایی که از چوب پلاست یا کف کاذب استفاده شده است، رطوبت ممکن است در ظاهر دیده نشود اما در زیر کف باقی بماند. اگر زیرسازی به درستی طراحی نشده باشد، پروفیل ها یا پایه ها می توانند مسیر حرکت آب را مسدود کنند. در چنین شرایطی آب میان زیرسازی ها گیر می کند. این مشکل ممکن است با علائمی مانند موارد زیر همراه باشد:
- بوی نم
- رشد جلبک در لبه های کف
- ماندن حشرات
- تغییر رنگ بعضی بخش ها
- خیس بودن دائمی درزها
زیرسازی باید به گونه ای اجرا شود که آب بتواند بدون مانع به سمت خروجی حرکت کند.
چمن مصنوعی و رطوبت پنهان
چمن مصنوعی نیز اگر مستقیم روی سطحی با زهکشی ضعیف نصب شود، می تواند باعث ماندن رطوبت در زیر خود شود. لایه زیر چمن باید امکان تخلیه آب داشته باشد. اگر آب در زیر آن بماند، ممکن است در طول زمان بوی نامطبوع ایجاد شود و آلودگی سطحی افزایش پیدا کند. استفاده از چمن مصنوعی روی روف گاردن باید همراه با زیرسازی و زهکشی مناسب باشد، نه صرفا نصب روی هر نوع سطح موجود.
نشتی سیستم آبیاری
گاهی مشکل اصلا از میزان آبیاری نیست، بلکه یکی از لوله ها یا اتصالات نشتی دارد. نشتی کوچک ممکن است حجم زیادی آب تولید نکند؛ اما چون به صورت مداوم ادامه دارد، یک نقطه از کف همیشه نم دار باقی می ماند. اگر قسمتی از روف گاردن حتی زمانی که سیستم آبیاری خاموش است خیس باقی می ماند، باید احتمال نشتی بررسی شود. شیرها، اتصالات، لوله های زیر کف و قطره چکان ها از نقاطی هستند که باید کنترل شوند.
قطره چکان ها گاهی از جای خود خارج شده یا آسیب می بینند و در این حالت ممکن است حجم زیادی آب در یک نقطه تخلیه شود. نتیجه، خیس شدن بیش از حد یک فلاورباکس یا کف مجاور است. به همین دلیل بهتر است هنگام فعال بودن سیستم آبیاری، مسیرها به صورت دوره ای بازدید شوند.
گیاهان متراکم و گردش هوای ضعیف
کاشت بسیار متراکم نیز می تواند محیطی دائما مرطوب ایجاد کند. اگر گیاهان بیش از حد به یکدیگر نزدیک باشند، جریان هوا میان برگ ها و سطح خاک کاهش پیدا می کند. در نتیجه:
- رطوبت دیرتر تبخیر می شود
- برگ ها بیشتر خیس می مانند
- احتمال بیماری های قارچی افزایش پیدا می کند
- خاک دیرتر خشک می شود
- هرس اصولی و رعایت فاصله مناسب میان گیاهان می تواند گردش هوا را بهتر کند.
آب باران از قسمت دیگری وارد می شود
گاهی روف گاردن از سیستم آبیاری مشکلی ندارد، اما هنگام بارندگی حجم زیادی آب از بخش دیگری به آن وارد می شود.. برای مثال:
- ناودان ساختمان به این قسمت تخلیه می شود.
- سقف پرگولا آب را در یک نقطه متمرکز می کند.
- آب دیوار یا تجهیزات به پشت فلاورباکس هدایت می شود.
- خروجی بام مجاور به این محدوده وارد می شود.
- در این شرایط، هنگام بارندگی باید مسیر حرکت آب به طور کامل مشاهده شود.
گاهی تغییر محل یک ناودان یا اصلاح یک آبرو می تواند مشکل را حل کند.
نشتی از مخزن یا تجهیزات تاسیساتی
اگر مخزن آب، سیستم سرمایشی، پمپ یا تجهیزات دیگر روی پشت بام وجود دارند، نشتی آن ها نیز باید بررسی شود. چکه آرام از یک اتصال ممکن است آن قدر کم باشد که منبع آن دیده نشود، اما کف اطراف را دائماً مرطوب نگه دارد؛ به همین دلیل، وقتی الگوی رطوبت با آبیاری یا بارندگی مطابقت ندارد، تأسیسات نیز باید بررسی شوند.
تفاوت نم سطحی با نشتی عایق
این دو موضوع نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. ممکن است روی سطح روف گاردن آب باقی بماند اما عایق کاملا سالم باشد. در مقابل، ممکن است سطح تقریبا خشک باشد؛ اما آب از یک نقطه آسیب دیده عایق وارد لایه های زیرین شود.
نشانه هایی مانند:
- لکه نم سقف طبقه پایین
- پوسته شدن رنگ
- ایجاد شوره
- بوی رطوبت داخل ساختمان
می توانند احتمال آسیب عایق را مطرح کنند. در چنین شرایطی باید علت توسط متخصص بررسی شود و صرفاً اضافه کردن یک پوشش جدید روی سطح راه حل قطعی نیست.
چگونه علت خیس بودن روف گاردن را پیدا کنیم؟
بهترین روش، بررسی مرحله ای است.
- ابتدا برنامه آبیاری کنترل شود.
- سپس وضعیت خاک و خروجی فلاورباکس ها بررسی شود.
- بعد از آن باید کف شورها، شیب کف و مسیر آب زیر کف پوش کنترل شوند.
- اگر مشکل همچنان باقی بود، لوله های آبیاری و تأسیسات از نظر نشتی بررسی شوند.
- وجود نم در سقف طبقه زیر نیز نیازمند بررسی عایق است.
این روش مرحله ای کمک می کند بدون تخریب غیرضروری، منبع مشکل پیدا شود.
سخن آخر
خیس و نم دار بودن دائمی روف گاردن معمولا فقط یک مشکل ظاهری نیست و می تواند نشانه اختلال در آبیاری، خاک، زهکشی، شیب بندی یا تاسیسات باشد. در بسیاری از پروژه ها چند عامل به صورت هم زمان در ایجاد این وضعیت نقش دارند. آبی که پس از بارندگی یا آبیاری برای مدت کوتاهی روی سطح باقی می ماند طبیعی است، اما رطوبت دائمی، بوی نم، جلبک، زرد شدن گیاهان و آب ماندگی تکرارشونده نیاز به بررسی دارند.
اگر می خواهید روف گاردن علاوه بر زیبایی، از نظر زیرسازی، آبیاری و مدیریت رطوبت نیز اصولی طراحی شود، اجرای روف گاردن خود را به ایران روف گاردن بسپارید تا تمام بخش های پروژه متناسب با شرایط واقعی پشت بام طراحی و اجرا شوند.
بدون دیدگاه